ململانێی رامیاری و کۆمەڵایەتی کاتێک دەگاتە ئاستی بنبەست و تێیدا بەها باڵا، ڕەفتاری و نیشتمانییەکان لەپێناو بەرژەوەندیی تاقمگەری و دەستکەوتی کاتیدا پاشەکشە دەکەن، دیاردەی نامۆ و مەترسیدار لە جەستەی کۆمەڵگەدا سەر هەڵدەدەن کە پێشتر تەنها وەک حاڵەتی دەگمەن یان لادانی کاتی تەماشا دەکران. لەم نێوەندەدا، ئەو ململانێیەی کە دەکرێت ناوی بنێین شەڕە گیرفان و پرۆسەی بەرفراوانی تاوانپۆشی، چەشنی دوو ڕووی یەک دراو لە سەردەمی ئەمڕۆماندا کارلێک دەکەن و یەکتری بەرهەم دەهێننەوە. ئەم چەمکانە تەنها دەربڕینی سادە نین بۆ گەندەڵی یان سڕینەوەی شوێن پێی سەرپێچییە یاسایی و کارگێڕییەکان، بەڵکو گوزارشت لە سیستەمێکی داڕێژراو و ڕێکخراوی چەواشەکاری دەکەن کە ئامانجی سەرەکی لەم بەرنامەیە، بەتاڵکردنەوەی مرۆڤ و کۆمەڵگەیە لە هۆشیاریی ڕەخنەیی و دوورخستنەوەی سەرنجی گشتییە لەسەر پرسە بنەڕەتی، چارەنووس ساز و نیشتمانییەکان. کاتێک جومگەکانی بڕیاردان و کایە جیاوازەکانی ژیان دەبنە گۆڕەپانی کێبڕکێی ئابوری و دارایی نابەجێ، خودی چەمکی هاوڵاتیبوون و لایەنگیری دووچاری شێواندن دەبێت و نادادی وەک نەریتێکی سەپێندراو لە هۆشیاریی کۆدەنگیدا جێگیر دەکرێت.
لەم هاوکێشە ئاڵۆزەدا، شەڕی دەستکەوتە تایبەتەکان گوزارشت لەو بارودۆخە دەکات کە تێیدا ناوەندەکانی هێز، چ لە ئاستی حیزبی، رامیاری یان تاقمە کۆمەڵایەتییە سوودمەندەکاندا، هەموو تواناکانی خۆیان دەخەنە گەڕ بۆ پڕکردنی گیرفان و دەستەبەرکردنی هەژموونی مادی زیاتر لەسەر رەنجی ژیان و گوزەرانی خەڵکی گشتی. ئەم کێبڕکێیە لادانێکی ڕیشەییە لە ئەرکە ڕاستەقینەکانی بەڕێوەبردن و دەسەڵاتداری؛ لە جیاتی ئەوەی پلان و ستراتیژیەتەکان بۆ گەشەپێدانی مرۆیی، ئاوەدانکردنەوەی نیشتمان و چەسپاندنی دادپەروەری بن، دەبنە ئامرازێک بۆ دابەشکردنی زۆنەکانی خۆسەپاندن و داهات. ئەم دۆخە ژینگەیەک دەخوڵقێنێت کە تێیدا لێهاتوویی، داهێنان، دەسپاکی و خەمخۆری بۆ خاک دەبنە چەمکی پهراوێزخراو و لە بەرانبەردا لایەنگری کوێرانە و پاشکۆیەتی دەبنە پێوەری سەرەکی بۆ سەرکەوتن و مانەوە، بەمەش جەستەی دامەزراوەکان لە ناوەڕۆکی نیشتمانییان خاڵی دەبنەوە.
کاتێک ئەم جۆرە شەڕە ناوخۆیی و بنبڕکەرە دەگاتە لوتکە و لێکەوتە خراپەکانی بە ئاشکرا لە ژیانی ڕۆژانەی هاوڵاتیاندا ڕەنگ دەداتەوە، لێرەوە پێویستییەکی حاشاهەڵنەگری بە قۆناخێکی تر دەبێت کە ئەویش تاوانپۆشییە. تاوانپۆشی لێرەدا تەنها بەواتای فەرمی یان یاسایی نایەت کە تاوانبارێک لە سزا ڕزگاری بێت، بەڵکو پرۆسەیەکی فرەڕەهەندی چەواشەکارییە کە میدیا، دەربڕینی سیاسی و بڕیارە کارگێڕییەکان دەگرێتەوە بۆ ئەوەی ڕاستییەکان بە پێچەوانەوە نیشان بدرێن، بەڵام ترسناکترین کاتێکە کە ئەم تاوانپۆشییە هاوشان دەبێت لەگەڵ بەکاڵاکردنی دروشمەکاندا. لەم قۆناخەدا، گەندەڵی دارایی یان شکستی کارگێڕی وەک پێویستییەکی دۆخەکە یان چوون دەرەنجامی قەیرانی دەرەکی پێناسە دەکرێتەوە و بۆ داپۆشینی ئەم گەمەیەش، دروشمە گەورە و پیرۆزەکان ڕادەکێشرێنە ناو کایەکەوە.
ئەو دروشمە نیشتمانی و خەباتگێڕییانەی کە ڕۆژانێک گوزارشتیان لە خەون، ناسنامە و قوربانیدانی بێوچانی گەلێک دەکرد بۆ پاراستنی خاک و بوونی خۆی، لەم بارەدا دەکرێنە جۆرێک لە پێداویستیی بازرگانیی ڕامیاری بۆ ڕەوادان بە دەستکەوتە تایبەتەکان. کاتێک ناوەندەکانی بڕیار ناتوانن یان نایانەوێت وەڵامی خواستە ڕاستییەکانی کۆمەڵگە بدەنەوە، دێن و پیرۆزترین چەمکەکانی وەک ئازادی، پاراستنی شوناس و دادپەروەری بەشێوەی پڕوپاگەندەی ڕامیاری بەکاردەهێننەوە. ئەم بەکاڵاکردنەی دروشمەکان، گەورەترین حەشارگە و فریاکەوتنی پرۆسەی تاوانپۆشییە؛ چونکە هەر کاتێک دەنگێکی ڕەخنەگر، نووسەرێکی بەرپرسیار یان ڕۆژنامەیەکی ڕەسەن ئاماژە بە کەموکوڕی، نادادی یان تاڵانکردنی سامانی گشتی بکات، خێرا بەو دروشمە بەکاڵاکراوانە دەخرێتە ژێر هێرش و تۆمەتبارکردنەوە، بە جۆرێک کە ڕەخنەگرتن لە شکستی کارگێڕی یان گەندەڵی بەرپرسێک، وەک لێدان لە پیرۆزییەکان و ناپاکی لە کۆی نیشتمان نیشان دەدێت.
مەترسیی قووڵی ئەم هاوپەیمانییە نادروستەی نێوان شەڕی گیرفانەکان، تاوانپۆشی و بەکاڵاکردنی دروشمەکان لەوەدایە کە زمانیش دووچاری شێواندنێکی کوشندە دەکات. کاتێک زمان و دەربڕینەکان لە مانا ڕاستەقینە و ئاکارییەکانی خۆیان دادەماڵرێن و دەخرێنە خزمەت پاساودان بە قەیرانە دەستکردەکان، متمانەی گشتی بەتەواوی هاڕە دەکات. بڕواش ئەو ڕایەڵە کۆمەڵایەتییەیە کە مرۆڤەکان بە خاک و یەکترییەوە دەبەستێتەوە؛ کاتێک هاوڵاتی دەبینێت ئەو دروشمانەی کە دەبوو ببونایەتە سەنگەر بۆ پاراستنی ژیان و شکۆی، ئێستا تەنها بوونەتە پەردەیەک بۆ شاردنەوەی سەرپێچییەکان و پاراستنی بەرژەوەندیی ئەوانەی خەریکی شەڕی گیرفانن، تووشی نامۆییەکی ترسناک دەبێت بەرانبەر بە ژینگەکەی خۆی. ئەم جۆرە لە تاوانپۆشی، تەنها شوێنپێی تاوانەکان پاک ناکاتەوە، بەڵکوو وشیاریی کۆدەنگی دووچاری سڕبوون دەکات و هێزی گۆڕانکاری لەباردەبات.
بۆیە، لەسەر لاپەڕەکانی ڕۆژنامەگەریی ڕەسەن و خاوەن مێژووی ، ئەرکی یەکەمی ڕۆشنبیران، نووسەران و خامە بوێرەکان ئەوەیە کە ئەم دەمامکە لەسەر ڕووی دیاردەی بەکاڵاکردنی دروشمەکان لابدەن. پێویستە زمان بگەڕێنرێتەوە بۆ پێگەی ڕاستەقینەی خۆی وەک ئامرازێکی شیکاریی بەئەزموون و ئاشکراکردنی ڕاستییەکان، نەک وەک پاساوھێنانەوە بۆ بارودۆخی سەپێندراو. ڕووبەڕووبوونەوەی تاوانپۆشی پێویستی بە تیشک خستنە سەر کێشە بنەڕەتییەکان هەیە لە ڕێگەی وتاری بابەتییەوە کە دوور بێت لە کاردانەوەی کاتی. تەنها لە ڕێگەی زیندوو کردنەوەی هۆشیاریی نیشتمانیی ڕاستەقینە و جەختکردنەوە لەسەر پێوەرەکانی دەسپاکی، کۆمەڵگە دەتوانێت هێزی ڕەخنەگرتن و چاکسازیی تێدا گەشە بکاتەوە و ڕێگری بکات لەوەی کە پیرۆزییەکانی ئەم خاکە و داهاتووی نەوەکانی بخرێنە بازاڕی کڕین و فرۆشتنی هێزە بەرژەوەند خوازەکانەوە.
