هیوا عومەر
ڕاگەیاندن و دەستنیشانكردنی بەرزترین رێژەی تۆماركردنی نەخۆشی شێرپەنجە لە شاری هەولێر لەسەر ئاستی عێراق و توشبوونی زیاتر لە پێنج هەزار كەس بە پەتای سكچوون و ڕشانەوە لە شارەزوور، دوو ڕووداوی ئەم هەفتە بوو، كە راستەوخۆ پەیوەندی بە ئاسایشی تەندروستی و سیاسەتی تەندروستی حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە هەیە .
بەپێی دوایین داتای ئەنجوومەنی شێرپەنجەی عێراق، "لەسەر ئاستی پارێزگاكان، زۆرترین تووشبووی شێرپەنجە بە لەبەرچاوگرتنی ژمارەی دانیشتووان لە هەولێر تۆماركراوە كە لە هەر 100 هەزار كەس 143.8 كەس تووشی شێرپەنجە بوون".
هاوكات هەر لەم هەفتەیەدا، ژمارەی تووشبوانی پەتای سكچوون و رشانەوە لە شارەزوور گەیشتووەتە زیاتر لە پێنج هەزار تووشبوو، تا ئێستا پەتای سكچوون و رشانەوە لە شارەزوور بەردەوامە و بەڕێوەبەری نەخۆشخانەی شارەزووریش هۆكاری بڵاوبوونەوەی پەتاكە بۆ تێكەڵبوونی ئاو و ئاوەڕۆدا دەگەڕێنێتەوە.
بەرزبوونەوەی رێژەی تووشبوان بە نەخۆشییە درێژخایەنەكان بەگشتی و بەتایبەتی نەخۆشی شێرپەنجە مەترسییەكی چاوەڕوانكراوبوو، پێشتریش چەندین ڕاپۆرتی رۆژنامەوانی دەزگاكانی ڕاگەیاندن و لە دوایین ڕاپۆرتی رێكخراوی بیمەش لە ساڵی 2022 ئاماژە بە مەترسییەكانی پیسبوونی ژینگەی كوردستان بەگشتی و بەتایبەتی ژینگەی شاری هەولێر كراوە، لە ڕاپۆرتەكەی رێكخراوی بیمەدا لە چەندین لایەنەوە پیسبوونی زیاتری ڕەگەزە سەرەكییەكانی ژینگەی كوردستان باسكراوە لە بوارەكانی ( ئاو و هەوا و خاك) لەگەڵ لێكەوتەكانی لەسەر تەندروستی گشتی.
سەرەڕای خستنەڕووی ئەم دۆخە مەترسیدارە جگە لە كۆنگرە رۆژنامەوانییەكەی پارێزگای هەولێر كە زیاتر وەك رێكلامی پێشوەختەی هەڵبژاردن بوو لەبارەی داخستنی پاڵاوگە نایاساییەكان كە هێشتا كاردەكەن، هیچ كاردانەوەیەكی ترمان نەبینی .
هەرچەندە داتای دروست بڵاوناكرێتەوە لەبارەی نەخۆشییە درێژخایانەكانی تر و دۆخی گشتی تەندروستی هاووڵاتییان، بەڵام هەموومان لە دەوروبەری خۆمان بەرزبوونەوەی نەخۆشییە درێژخانەكان هەست پێدەكەین، ئەم بارە تەندروستییە پرسێكە راستەوخۆ گرێدراوە بە سیاسەتی گشتی حكومەتی هەرێمی كوردستان و سیاسەتی وەزارەتی تەندروستی.
ماوەی زیاتر لە سیانزە ساڵە حكومەتی هەرێمی كوردستان یاسای بودجەی نییە بەڵام بودجەی ساڵانی ڕابردوو و ئەوەی ئەم چەند ساڵەی دواییش كە لە دەرەوەی چاودێری پەرلەمان سەرفكراوە زۆرترین بڕی بودجەی هەرێمی كوردستان بۆ كەرتی سەربازی رۆیشتووە و كەمترین رێژەش بۆ كەرتی وەزارەتی تەندروستی و پەرەوەردە رۆیشتووە لە كاتێكا بەپێی ستانداردی جیهانی نابێت بودجەی وەزارەتی تەندروستی لە %15 كەمتر بێت، بەڵام هیچ كات نەگەیشتۆتە نیوەی ئەو رێژەیەش.
یەكێكی تر لە لێكەوتەكانی خراپتربوونی كەرتی تەندروستی لە كوردستان بڵاوبوونەوەی نەخۆشخانەی تایبەتە لەسەر حیسابی وێرانكردنی كەرتی تەندروستی گشتی، ئەمەش وایكردووە نەخۆشكەوتنی كەسێكی زیاتر یەكسان بێت بەقازانجی زیاتری سەرمایەدارەكانی بواری تەندروستی و حەب و دەرمان كە هەموومان دەزانین كێن ئەوانە و سەر بە چ لایەنێكی دەسەڵاتن .
ئەوە لە كاتێكا تا ئێستا لە هەرێمی كوردستان سیاسەتی گشتی تەندروستی مامەڵە لەگەڵ نەخۆش دەكات نەك لەگەڵ هاووڵاتی، واتە سیاسەتی تەندروستی كە دابڕاوبێت لە سیاسەتی گشتی تەنها ئەنجام دەبینێت نەك هۆكار، لەوەش مەترسیدارتر تا ئێستا هاووڵاتییانی هەرێمی كوردستان خاوەنی بیمەی تەندروستی نین، هەزاران هاووڵاتی كاتێك تووشی نەخۆشییەكی درێژخایەن دەبن یان نەشتەرگەرییەكی گەورە ئەنجام بدەن ناچار دەبن یان هەرچی هەیە بیفرۆشن یان تەسلیمی نەخۆشییەكەیان بن.
لەمڕۆدا، لە هەموو كاتێك زیاتر دەبێت سیاسەت گرێبدەینەوە بە ژیانی رۆژانە و پرسە كۆمەڵایەتییەكانی ژیانی جڤاكیمان، رۆژانە دەبینین ئەم پرسانە بەهیچ جۆرێك نابنە پرسی گشتی و نابنە چەقی گفتوگۆی لایەنەكان، تەنها كاریان ئەوەیە رامانكێشنە ناو ئەو ناكۆكییە ساختانەی دروستیان كردووە.
