سهههند كۆیی
ئافرەت تەنها نیوەی کۆمەڵگە نییە، بەڵکو ئەو بزوێنەرە سەرەکییەیە کە نیوەکەی تریش پەروەردە دەکات و ئاڕاستەی گۆڕانکارییەکان دیاری دەکات. بە درێژایی مێژوو، پێگەی ئافرەت لە نێوان هەوراز و نشێوی زۆردا بووە، بەڵام هەمیشە وەک چەقێکی گرنگی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی ماوەتەوە. تێگەیشتن لە ڕۆڵی ئافرەت پێویستی بە خوێندنەوەی ڕابردوو و هەڵسەنگاندنی ئێستا هەیە بۆ ئەوەی بتوانین وێنەیەکی ڕوونمان بۆ ئایینده هەبێت.
١. ڕەهەندی مێژوویی: لە پەراوێزەوە بۆ ناوەند.
ئەگەرچی لە سەرەتای مێژوودا ئافرەت خاوەن پێگەیەکی زۆر بەرز و ڕێزێکی تایبەت بووە و وەک هێمای میهرەبانی و ئاوەدانیی زەوی سەیر کراوە، بەڵام گۆڕانکارییە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان و سەرهەڵدانی دەسەڵاتە پیاوسالارییەکان، ئەو ڕووناکییەیان بەرتەسک کردەوە. بە تێپەڕبوونی سەدەکان، ڕۆڵی ئافرەت لە چەقی بڕیاردان و کاریگەریی گشتییەوە، بۆ ناو سنوورە داخراوەکانی ماڵەوە پاشەکشەی پێکرا. ئەم دۆخە بەردەوام بوو تا سەرهەڵدانی شۆڕشی پیشەسازی، کە بوو بە خاڵێکی وەرچەرخانی گەورە لە مێژوودا؛ چوونە دەرەوەی ژنان بۆ ناو کارگەکان، هۆشیارییەکی نوێی لای ئەوان دروستکرد و ئەوەی سەلماند کە ژن دەتوانێت لە ڕووی ئابوورییەوە سەربەخۆ بێت و شانبەشانی پیاوان کار بکات. ئەم سەربەخۆییە داراییە ڕێگەی خۆشکرد بۆ سەرهەڵدانی بزووتنەوە ڕزگاریخوازییەکان؛ بەجۆرێک لە سەدەی نۆزدەهەم و بیستەمدا، بزووتنەوەکانی داوای مافی دەنگدان گۆڕانکارییەکی بنەڕەتییان لە سیستەمی سیاسی جیهاندا دروستکرد. ئەم وەرچەرخانە مێژووییە ئەوەی سەلماند کە گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی بەبێ بەشداری کارای ژنان لە کایە گشتییەکاندا مەحاڵە.
٢. ئافرەت وەک کاراکتەری گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی.
گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی پرۆسەیەکی بەردەوام و زیندووە، کە تێیدا ئافرەت وەک داینەمۆ و کاراکتەرێکی سەرەکی لە چەندین ڕەهەندی جیاوازەوە ڕۆڵی کاریگەر دەگێڕێت. لە ڕووی پەروەردە و خێزانەوە، ئافرەت وەک یەکەمین قوتابخانە و مامۆستای مرۆڤایەتی دەردەکەوێت؛ ئەو بەرپرسیارە لە چاندنی تۆوی بەهاکانی لێبوردەیی، یەکسانی و مرۆڤدۆستی لە دەروونی نەوەی نوێدا، چونکە کۆمەڵگەیەک خاوەنی دایکی هۆشیار بێت، بێگومان نەوەیەکی هۆشیار و بونیادنەر بەرهەم دەهێنێت. لە لایەکی ترەوە، بەشداریی ئافرهتان لە کایەی ئابووریدا تەنها بە واتای زیادبوونی داهات نایەت، بەڵکو گۆڕانکارییە لە دیدگای کۆمەڵگە بۆ چەمکی هێزی کار و بەرهەمهێنان؛ سەربەخۆیی دارایی ژن دەبێتە هۆی بنبڕکردنی هەژاری و بەرزکردنەوەی ئاستی بژێوی خێزان بە گشتی. جگە لەمانە، لە بواری ئاشتی و چارەسەری ململانێکاندا، توێژینەوەکان دەری دەخەن کە ئەو پرۆسە سیاسی و کۆمەڵایەتییانەی ئافرهتانی تێدا بەشدارن، زیاتر بەرەو سەقامگیری دەچن؛ چونکە ژنان بە سروشتی خۆیان مەیلیان بۆ دیالۆگ و لێکتێگەیشتن زۆر زیاترە وەک لە توندوتیژی و ململانێ، ئەمەش وایان لێ دەکات ببنە پارێزەری ڕاستەقینەی ئاشتی لە جیهاندا.
٣. ئاڵنگارییە جڤاکی و ئەو کۆسپانەی ڕێگرن لە سەربەستی و بەشداریی ئافرەت.
سەرەڕای پێشکەوتنەکان، هێشتا چەندین بەربەست ڕێگرن لەبەردەم گەشەی تەواوی ژنان؛ لەوانە دابونەریتە کۆنەپەرستەکان کە هێشتا وەک بوونەوەرێکی پلە دوو سەیری ژن دەکەن، لەگەڵ نەبوونی هەلی یەکسان لە مووچە و پلەی وەزیفیدا لە زۆرێک لە وڵاتان. هەروەها توندوتیژی جێندەری وەک یەکێک لە گەورەترین ئاستەنگەکان دەمێنێتەوە کە ڕێگری دەکات لەوەی ژن بتوانێت بە ئازادی هەموو تواناکانی خۆی بۆ خزمەتی کۆمەڵگە بخاتە گەڕ.
٤. ئاییندەی پێگەی ژن لە کۆمەڵگەدا.
داهاتووی کۆمەڵگەکان بەندە بە ئاستی سوودوەرگرتن لە توانای ژنان، کە ئاسۆکانی بەرەو سێ ئاڕاستەی سەرەکی دەچێت: یەکەم، سەرهەڵدانی سەرکردایەتی ژنانە لە حکومەت و کۆمپانیاکاندا، کە جۆرێکی نوێ لە "سەرکردایەتی نەرم" و مرۆڤدۆستانە دەهێنێتە کایەوە. دووەم، شۆڕشی تەکنەلۆژیا کە دەرفەتی زێڕینی بۆ ئافرهتان ڕەخساندووە تا لە ڕێگەی کارە دیجیتاڵییەکانەوە ببنە خاوەن کار و کاریگەریی جیهانی. دواجار، پەرەسەندنی یاساکان بەرەو سڕینەوەی جیاکاریی جێندەری، تا مافەکان تەنها لەسەر بنەمای "مرۆڤبوون و لێهاتوویی" دابین بکرێن.
5. ڕۆڵی ئافرەت لە پاراستنی شوناس و کەلتووردا.
ئافرەت هەمیشە وەک "پاسەوانی کەلتوور" ناسراوە. لەو سەردەمەی کە جیهانگیری خەریکە هەموو تایبەتمەندییە نەتەوەییەکان دەسڕێتەوە، ئافرەتان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە گواستنەوەی زمان، دابونەریتە جوانەکان و بەها ئەخلاقییەکان بۆ نەوەکانی داهاتوو. گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی تەندروست ئەوەیە کە لە لایەکەوە بەرەو مۆدێرنە هەنگاو بنێت، بەڵام لە لایەکی ترەوە ڕەگ و ڕیشەی خۆی لەدەست نەدات؛ لێرەدا ژن وەک پردێک کار دەکات کە ڕابردوو بە داهاتووەوە دەبەستێتەوە.
6. ئاوێتەبوونی پێگەی ژن و گەشەسەندنی شارستانی.
کۆمەڵگەیەک کە ئاوازی ئافرەت لە سروودەکانی گەشەسەندنی لایەن بدات، وەک تەلێکی پچڕاوی لێ دێت کە هیچ کات ناتوانێت میلۆدیی پێشکەوتن بژەنێت، چونکە مێژووی مرۆڤایەتی شاهیدی ئەو ڕاستییەیە کە هەر کاتێک و لە هەر کایەیەکدا ڕێگەی کاروان بە ژن سپێردرابێت، کۆمەڵگە بە هەنگاوی متمانە بەخۆبوو بەرەو لوتکەی شارستانییەت و شکۆ هەڵکشاوە. ئەو وەرچەرخانەی لە ئاسۆی ئاییندەدا بۆی دەڕوانین، بە تەنها بە پەیمان و دروشمە ڕووتەکان ڕەنگ ناگرێت، بەڵکو پێویستی بە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە دید و تێڕوانینی مرۆڤەکاندا هەیە؛ پشتگیریکردن لە پێگەی ژن نابێت وەک "بەخشیش" یان تەنها "خاترانەیەکی یاسایی" لێکبدرێتەوە، بەڵکو دەبێت وەک پێویستییەکی باڵای نیشتمانی و ڕەهەندێکی پیرۆزی مرۆیی مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. لە کۆتاییدا، پێشکەوتنی هەر نەتەوەیەک بە ڕێژەی ئازادی و هۆشیاریی ئافرەتەکانی دەپێورێت؛ چونکە ئافرەت ئاوێنەی باڵانوێنی شکۆمەندی و ڕادەی کراوەیی ڕوحی هەر کۆمەڵگەیەکە.
