مەلا ئیدریس ژاڵەیی
١
زیاتر لە سەد ساڵە بەناوی ئیسلامەوە وڵاتمان داگیر دەکەن، کەرامەتمان دەشکێنن، ژنەکان دەکەن بە سەبایا، خوێنی پیاوەکان حەڵاڵ دەکەن!
هەندێک مەلای ئێمەش هەر دەڵێن: "برایەتیی ئیسلامی تێک مەدەن، نەکەن ببنە هۆی دروستبوونی دەمارگیریی نەتەوەیی". ئەی بۆ بە پیاوانی ئایینیی ئەوان ناڵێن: "بەسە ستەم و نادادی."
ئەم وتارە بە هیچ شێوەیەک ڕەخنە نییە لە دەقە پیرۆزەکان، بەتایبەت قورئان و فەرموودە و ئایینداریی کوردەواری، ئەوەندەی هەڵوەشاندنەوەی ئیسلامە داپڵۆسێنەرەکەی داعش و ئیخوان و توندڕەوە هاوشێوەکانیەتی، کە لە هزری موسڵماناندا ڕەگی داکوتاوە و تاو نا تاوێک سەرهەڵدەداتەوە بەپێی ئەو پێشهاتانەی کە هەر جارە و دەرفەتێک دەڕەخسێنێت.
وەک لە سەرەتادا گوتم، لە مێژووی موسڵماناندا بە درێژایی ئەو هەزار و پێنجسەد ساڵە، واتە لە فیتنەی نێوان هاوەڵانەوە لەدوای وەفاتی پێغەمبەرەوە، هەتا حەرەکاتی ئیخوانی و داعشی، ئەوەندە بەناوی خوا و ئیسلام و بەکارهێنانی ئایەتی قورئان و فەرموودەی پێغەمبەر (درودی خوای لێ بێت) موسڵمان موسڵمانی کوشتووە، ئەوەندە "کافری جەنگی" موسڵمانی نەکوشتووە.
گەلی کوردیش بە درێژایی ئەم مێژووە هەمیشە قوربانی بووە و کوشت و بڕ کراوە. بێگومان بە بەردەوامی هەم مەرد و پێداگر بووە لەسەر مافەکانی و هەم سەری بۆ ستەمکاران شۆڕنەکردووە، کە وادیارە سیفەتێکی خواکردە تێیدا، و هەم ئەعجەمی (نا عەرەبیی ئیسلامی) بوونیش ڕۆڵی هەبووە لە پرۆسەی داپڵۆسینەکەیدا.
لەدوای موسڵمانبوونی کورد، هیچ کات لە کاروانی ئیسلامەتی و ئایینداریدا لە گەلانی دیکەی ناو ئیسلام کەمتر نەبووە، ئەگەر زیاتر نەبووبێت. لەم سەد ساڵەی دوایشدا کافربوون لەناو کورددا ئەوەندە نەبووە کە ناسنامەی موسڵمانبوونی کوردی گۆڕیبێت بۆ ئایینێکی دیکە. لەم ڕووەوە نەتەوەکانی تورک و عەرەب و فارس زیاتر چوون بە ئاقاری بێدینیدا، بە موستەڵەحی توندڕەوەکان. بەڵام لە هیچ کایەیەکی ئایینییەوە گوێبیستی فەتوایەک یان ڕایەک نەبووین کە یەکێک لەو نەتەوانە، کە لە کورد زۆر لە دین هەڵگەڕاوەتر بوون، بەم بیانووە خوێنیان حەڵاڵ کرابێت. بەڵام زوو زوو گوێبیستی فەتوا و وتار و ڕای زانایانی جیهانی ئیسلامی دەبین کە گوایە گەلی کورد مورتەد و بێباوەڕن و بە چەندین پڕۆسەش بە کردەیی کوشتار ئەنجامدراوە. تەنانەت بە بەڵگەی ئایەتی قورئان و فەرموودە دەست لە منداڵی ناو بێشکەش نەپارێزراوە و دەستدرێژی کردنە سەر ژن و فرۆشتنیان لە بازاڕدا، و هەروەها وەک فەرمانێکی خوایی کوشتنی نەخۆش و پیر و مەلا و شێخ و حافزی قورئان و خواپەرستان، و وێرانکردنی ئاوەدانی و چەندین شار و گوند و مزگەوت و تەکیە و خانەقا و حوجرە و مەدرەسەکان بەپێی تێگەیشتنی ئەوان بە قورئان و شەڕعی ئیسلام تەختی زەوی کراون.
ئەمەش بەداخەوە دەرخەری ئەو ڕاستییەیە کە کورد ئەگەر هەمووشی لەسەر بەرماڵ و لە خزمەتی خواپەرستی و قورئان و زانستە ئیسلامییەکانیشدا بن، هێشتا بەس نییە و بە جۆرێکی دیکە لە جۆرەکان و بە هەر بیانوویەک، وەک جیاوازیی نەتەوە یان مەزهەب یان ڕێچکە و ڕێبازی جیاوازی ئیسلامی، هەر کوشت و بڕ دەکرێن و شمشێری ئەوانی تر لەسەر گەردنیەتی!
لێرەدا پرسیارێکی جەوهەری یەخەمان پێدەگرێت: ئەی چی بکەین و چۆن چارەسەری ئەم دۆخە بکەین و بە چ شێوەیەک ڕووبەڕووی ئەم کوشت و بڕە ببینەوە؟
چی بکەین و چی بین و پەنا بۆ کوێ بەرین بۆ ئەوەی لە شمشێر بەدەستانی پیاوانی خوا دەرباز بین و کوشت و بڕ نەکرێین؟!
