ئاسۆ گەرمیانی
ئەم نووسراوەیە لە دوو بنەمایەکی سەرەکییەوە دەست پێدەکات. یەکەم، لە بەڵگەنامەکانی کۆنگرەی هەشتەمی حیزبەوە 2025، وەک لە ڕاپۆرتە سیاسییەکەیدا هاتووە:
{بەهەڵسەنگاندنی شوناسی دەسەڵاتی هەرێمی كوردستان، كە خۆی لە توێژێكی خۆسەپێنەری سەرمایەداری دواكەوتووی قۆرخكاری ئۆلیگارشیی دەبینیێتەوە، هەر بەم پێناسەیە بێت و لەئەنجامی سیاسەتی بەرژەوەندخوازی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتمانی كوردستان، كە هەریەكەیان هێزی پێشمەرگەی تایبەت و هێزی ئەمنی و دەزگەی پاراستن و زانیاریان هەیە، هەروەها بەتەواوی هەموو جومگەكانی دەسەڵاتداری و حوكمڕانی رەهاو هەژمونی رێژەی بەسەر دەسەڵاتی دادوەری و دابەشكردنی جوگرافی و زۆنگەریان سەپاندوە، تابلۆی سیاسی هەرێمی كوردستانیان قۆرخكردوە و رێگرن کەپرۆسەی سیاسی بەشێوەیەکی سروشتی بەرەو پێشەوە بچێت، ئەمە سەرەڕای نەبوونی سیاسەتێكی واقعی هاوسەنگی هەرێمایەتی و نێودەڵەتی، كەدواجار ئەم بارودۆخە رێگای خۆشكرد، چ بەغداو چ تاران و چ ئەنقەرە، راستەوخۆ كاریگەرو نفوزیان لەسەر كۆی پرۆسەکە زێدەتر بێت.}
دووەم، لە ئابووریی سیاسیی ڕەخنەگرانەدا (مارکسی) تێزێکی بنەڕەتی هەیە: ئەو ڕاکێشانە کولتووری و ئایدیۆلۆژییە کە ئەدەبیاتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییە لیبراڵییەکان بە ناوی «هێزی نەرم» باسی دەکەن، دیاردەیەکی سەربەخۆ نییە لە پەیوەندییە مادییەکانی بەرهەمهێنان و کۆکردنەوەی سەرمایەداری، بەڵکو لە ناوەڕۆکدا ڕووی ئایدیۆلۆژیی پەیوەندییەکانی باڵادەستیی ئابوورییە کە خزمەت بە بەرژەوەندیی چینایەتیی دیاریکراو دەکات. لەبری ئەوەی هێزی نەرمی ڕۆژئاوایی (بەتایبەت ئەمریکی) و چینی لە هەرێمی کوردستان - عێراق وەک دوو شێوازی ڕکابەر بۆ بەدەستهێنانی «دڵ و مێشکەکان» مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت، وەک ئەدەبیاتی باو پێناسەیان دەکات، ئەم نووسراوەیە هەوڵ دەدات کارکردە چینایەتییەکەی هەریەک لەوانە شیبکاتەوە، بە بەستنەوەیان بە پێکهاتەی مشەخۆر -ئۆلیگارشیی فەرمانڕەوای ئابووریی هەرێم، و بە ئەکتەری چینایەتیی ناوخۆیی کە نێوەندگیریی پەیوەندیی نێوان سەرمایەی دەرەکی و سەرچاوەکانی داهاتی کوردستان دەکات.
هێزی نەرم لە هەرێمی کوردستان - عێراق: خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانە لە ڕوانگەی ئابووریی سیاسیی مارکسییەوە
هەژموونی لیبراڵیی ڕۆژئاوایی - سەرمایەداریی دەوڵەتیی چین - توێژی مشەخۆر و ئۆلیگارشیی فەرمانڕەوا لە کوردستان
جۆزێف نای زاراوەی «هێزی نەرم»ی لە ساڵی ١٩٩٠ داڕشت و وەک توانای بەدەستهێنانی ئەنجامە ویستراوەکان پێناسەی کرد، لە ڕێگەی ڕاکێشانەوە نەک زۆرلێکردن یان هاندانی مادی، و سەرچاوەکانی لە کولتوور و بەها سیاسییەکان و سیاسەتە دەرەکییەکاندا دیاری کرد کە وەک ڕەواو شایستەی پەسەندکردن دەبینرێت. {چەمکی هێزی نەرم لای جۆزێف نای لە کۆتایی هەشتاکان و سەرەتای نەوەتەکاندا دەرکەوت، پاشان بە شێوەیەکی ڕوونتر لە کتێبەکەیدا Soft Power: The Means to Success in World Politics کە ساڵی ٢٠٠٤ بڵاوکرایەوە پەرەی پێدا}. جێگەی سەرنجە کە نای خۆی چەندین جار دانی بەوەدا ناوە کە چەمکەکەی زۆر شت لە چەمکی «هەژموون» وەردەگرێت کە بیرمەندی مارکسیی ئیتاڵی ئەنتۆنیۆ گرامشی لە دەفتەرەکانی زیندانەوە داڕشتوویەتی، کە تێیدا چینی باڵادەست ڕابەرایەتیی خۆی نەک تەنها بە زۆرو سەرکوتیی ڕاستەوخۆ، بەڵکو لە ڕێگەی بەرهەمهێنانی ڕێککەوتنێکی ئەخلاقی و کولتووری پراکتیزە دەکات کە وا دەکات بەرژەوەندییە تایبەتەکانی لە ڕوانگەی چینەکانی ترەوە وەک بەرژەوەندییەکی ئاسایی و هاوبەش و هاوتەریب لەگەڵ بەرژەوەندیی گشتی دەربکەون.
بەڵام جیاوازییە بنەڕەتییەکە ئەوەیە کە نای چەمکەکەی لە ناوەڕۆکە چینایەتییەکەی داماڵی: لە کاتێکدا لای گرامشی چەمکی هەژموون بە شێوەیەکی ئۆرگانی سەرپێکهاتەی ئایدیۆلۆژی بە ژێرخانی ئابوورییەوە دەبەستێتەوە، لای نای هێزی نەرم ڕاکێشانی کولتووری و سیاسی وەک سیفەتێکی ئەخلاقیی گشتیی دەوڵەتان پێشکەش دەکات، جیا لە پرسیارەکە: کێ لە ڕووی مادییەوە سوودمەند دەبێت لەم ڕاکێشانە؟ لەبەر ئەوە خوێندنەوەی هێزی نەرمیی ڕۆژئاوا و چین لە کوردستان لە ڕوانگەیەکی ڕەخنەگرانەوە پێویستی بەوە هەیە ئەو پرسیارە چینایەتییە ونبووە دووبارە بخرێتە ناو ناوەرۆکی باسەکە: کام ئەکتەری کۆمەڵایەتی و ئابووری ئەو زیادەیە دەدروێنێتەوە کە لەم «ڕاکێشانە»وە دێتە بەرهەم، و لە ڕێگەی کام پێکهاتەی چینایەتیی ناوخۆییەوە تێدەپەڕێت؟
لێرەدا دەتوانین پڕۆسەکە بە شێوەیەکی قووڵتر تێبگەین لە ڕێگەی بەستنەوەی بەرهەمهێنان و دەسەڵات و سیستمی جیهانیی. چونکە هێزی نێودەوڵەتی، بەپێی ئەم ڕوانگەیە، دەوڵەتان بە تەنیا بەرهەمی نایەنن، بەڵکو لە کارلێکی پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان و هێزە کۆمەڵایەتییەکان و دامەزراوەکان و دەوڵەتان و سیستمی جیهانییەوە پێکدێت.
ئابووریی ڕێعی و پێکهاتەی چینایەتی لە کوردستان: زەمینەی مادیی هێزی نەرم
ناکرێت هێزی نەرمی دەرەکیی پراکتیزەکراو لە کوردستان بە جیا لەو پێکهاتە چینایەتییە ناوخۆییە تێبگەین کە پێشوازی لێ دەکات. لە ساڵی ٢٠٠٣ـەوە ئابووریی هەرێم بووەتە ئابوورییەکی ڕێعیی نەوتیی بە تەواوی مانا، کە داهاتی نەوت و غاز لە ڕێگەی دووانەیەکی حزبیی فەرمانڕەواوە بەڕێوە دەبرێت: پارتی دیموکراتی کوردستان لە هەولێر و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە سلێمانی. پارتی کۆنتڕۆڵی وەزارەتی سامانە سروشتییەکان و ژێرخانی نەوتیی گرتە دەست، دوای ئەوەی یەکێتی ئەم کۆنتڕۆڵەی بە بەرامبەر بەشێک لە داهاتەکان بۆ بەجێهێشت. ئەم ڕێکەوتنە وای کرد سەرکردایەتیی پارتی بتوانێت بە نزیکەیی بە تەنیا بڕیار بدات سەبارەت بە هەناردەکردن و گرێبەستەکان.
ئەم ڕێکخستنە ڕێعییە، بەپێی لێکۆڵینەوە تایبەتمەندەکان لە ئابووریی سیاسیی هەرێم، سیستمی کڕیارخوازی (patronage) بەرهەم هێناوە کە تێیدا پۆستە گشتییەکان و گرێبەستە حکومییەکان و پێگە ئەمنییەکان لە ڕێگەی کەناڵە حزبییەکانەوە دابەش دەکرێن. لە هەمان کاتدا داهاتی ڕاستەقینەی نەوت لە بەردەم جەماوەری فراواندا ناڕوون دەمێنێتەوە، و ژمارەیەکی سنووردار لە بەرپرسە باڵاکان بە هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیا بیانییەکان بەشی کەسیی خۆیان لە سێکتەری نەوتدا هەیە. ئەنجامەکەی توێژێکی سیاسی-ئابووریی ڕێعیی بەرتەسکە کە سامانێکی بەردەوام زیادبوو کۆدەکاتەوە لەگەڵ خەرجکردنێکی خۆنمایشکارانەی ڕوون، لە بەرامبەر فراوانبوونی بۆشایی چینایەتی لەگەڵ زۆرینەی هاوڵاتیان کە پشت بە سێکتەری گشتی دەبەستن یان لە لاوازیی ئابووریی زیادبوو دەناڵێنن. ئەم توێژە مشەخۆرە ڕێعییە فەرمانڕەوایە، کە بەڵگەنامەکانی کۆنگرەی هەشتەمی حزبی شیوعیی کوردستان دیاریان کردووە، دەقاودەق ئەو ئەکتەرەیە کە لە ڕووی مادییەوە نێوەندگیی دەکات لە نێوان سەرمایەی دەرەکی (ڕۆژئاوایی یان چینی) و سەرچاوەکانی هەرێم. ئەمەش وای لێ دەکات زیاتر لە ڕۆڵی «چینی نێوەندگیر» (comprador) بچێت، بەپێی ئەدەبیاتی مارکسی دەربارەی هەژموون و پاشکۆیەتی.
هێزی نەرمی ڕۆژئاوایی: هەژموونی لیبراڵی بە نێوەندگیریی «کۆمەڵگەی مەدەنی» لە خزمەتی سەرمایەدا
ڕۆژئاوا (ئەمریکا، بەریتانیا، فەڕەنسا، ئەڵمانیا) کۆنترین ژێرخانی کولتووری و پەروەردەییی ڕەگداکوتراوی لە کوردستان - عێراق هەیە، و بەکاری دەهێنێت بۆ دابینکردنی پاشکۆیەتیی فیکری و سیاسیی درێژخایەن. ئامادەبوونی ڕۆژئاوایی، بەتایبەت ئەمریکی، لە کوردستان لەسەر گێڕانەوەیەکی مێژوویی دامەزراوە کە بە دەستێوەردانی مرۆیی لە ساڵی ١٩٩١ دەست پێدەکات و لە ڕێگەی هاوبەشیی سەربازی دژی داعش لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٧دا قووڵتر دەبێتەوە. ئەم گێڕانەوەیە کارکردێکی ئایدیۆلۆژیی وردی هەیە: پەیوەندییەکی ئەمنی و ئابووریی پاشکۆ وەک هاوبەشییەکی ئەخلاقی لە نێوان هاوتایان پێشکەش دەکات، بەمەش پشتبەستنی زیادبووی ئاسایش و جێگیریی هەرێم بە واشنتۆن ئاسایی دەکات، لە ساتێکدا جێگیریی بەرهەمهێنانی نەوت لە کوردستان مەرجێکە بۆ بەردەوامیی وەبەرهێنانی کۆمپانیا وزەییە ئەمریکی و ڕۆژئاواییەکان کە لە نیوەی یەکەمی دەیەی یەکەمی هەزارەوە تێیدا کار دەکەن.
ئەم هەژموونە لە پراکتیکدا لە ڕێگەی ئامرازی مادی و ئایدیۆلۆژیی تەواوکەرەوە جێبەجێ دەکرێت: لە لایەکەوە، کونسوڵخانەی مەزنی ئەمریکا لە هەولێر و پڕۆژەکانی ئاژانسی گەشەپێدانی ئەمریکی، کار دەکەن بۆ دووبارە داڕشتنەوەی دامەزراوەکانی دەوڵەتی ڕێعی بەجۆرێک لەگەڵ ستانداردەکانی حوکمڕانی و کراوەییدا بگونجێن کە بۆ ڕاکێشانی وەبەرهێنانی تایبەتیی بیانی پێویستن، واتە دەوڵەتی ڕێعی ملکەچی لۆژیکی بازاڕی سەرمایەداریی جیهانی دەکەن بەبێ ئەوەی دەست لە پێکهاتەی ڕێعی حزبی خۆی بدەن. لە لایەکی دیکەوە، پڕۆگرامەکانی ئاڵوگۆڕی زانکۆیی و زانکۆی ئەمریکی لە کوردستان {ئەم دامەزراوانە بڕە پارەی ملیاری لە ئاژانسی ئەمریکیی گەشەپێدانی نێودەوڵەتی USAID وەردەگرن بۆ دڵنیابوونەوە لە بەستنەوەی نەوەی نوێ بە سیستەمی زانستیی ڕۆژئاوایی}، لەگەڵ ئەو پشتگیرییەی کونسوڵخانە لە ڕێگەی پلاتفۆرمەکانییەوە پێشکەشی دەکات بۆ چالاکوانە گەنجەکان لە بوارە گشتییەکانی ژیاندا و بۆ پیشەسازە گەنجەکان، لەسەر ئەوەی دەتوانرێت ناوی بنرێت: بەرهەمهێنانی «ڕابەرایەتیی فیکری و ئەخلاقی» لای بەشێک لە چینی ناوەڕاست و خوێندەوارانی کورد، کە لەسەر بەها لیبراڵییەکان و لۆژیکی کارئافرێنیی تاکەکەسی پەروەردەیان دەکات، بەجۆرێک وزەی ناڕەزایەتی دژی گەندەڵیی ڕێعی بەرەو چوارچێوەکانی «کۆمەڵگەی مەدەنی»ی سیاسەت-داماڵراو یان بەرەو بزووتنەوە پۆپۆلیستییە چوارچێوەدارکراوەکان ڕێنمایی دەکات، لەبری ڕێکخستنێکی چینایەتی یان داواکارییانەی سەربەخۆ کە لەوانەیە هەڕەشە لە پێکهاتەی ڕێع خۆی بکات. هەروەها «ئینستیتیوتی گۆتە»ی ئەڵمانی و ئینستیتیوتی فەڕەنسی و ئەنجومەنی کولتووریی بەریتانی لە هەولێر چالاکن لە ڕێگەی پێشکەشکردنی بەخشی خوێندنی ستراتیژییەوە (وەک Chevening و DAAD) کە ئاراستەی بەشێکی فراوانی تەکنۆکراتە کوردەکان کراون، ئەمەش بەمەبەستی دابینکردنی ئامێرێکی بیرۆکراسیی لە هەرێم دڵسۆز بۆ ستاندارد و سیستەمە ڕۆژئاواییەکان.
کورتبوونەوەی ئێستای ئەم مۆدێلە، کە لەئەنجامی هەڵوەشاندنەوەی ئاژانسی گەشەپێدانی ئەمریکی USAID و کەمکردنەوەی بودجەی نێونەتەوەیی و کۆتاییهێنان بە ئەرکی سەربازیی هاوپەیمانی بووە، تەنها پاشەکشەیەکی کارگێڕیی تێپەڕ نییە، بەڵکو لە ڕوانگەیەکی ڕەخنەگرانەوە نیشانەی قەیرانێکی ناوخۆییە لە هەژموونی لیبراڵیی ئەمریکی خۆیدا، کاتێک ناوەندی سیستەمی سەرمایەداریی جیهانی توانای لاواز دەبێت بۆ دابینکردنی دارایی ئەو دەزگا ئایدیۆلۆژییانەی کە هەوڵیان دەدا ڕێککەوتن لە دەوروبەرەکانیدا بەرهەم بهێنن، ئەمەش دەرگا دەکاتەوە بۆ هێزە ڕکابەرەکان بۆ پڕکردنەوەی بۆشاییەکە.
هێزی نەرمی چینی: لە پەیوەندیی حزبی بە نوخبەوە بۆ دروستکردنی پردەکان بەرەو کۆمەڵگە و گەنجان
ئامادەبوونی چینی لە کوردستان لە کەناڵێکی حزبی-نوخبەییی ڕووتەوە دەستی پێکرد، لە ڕێگەی پەیوەندیی حزب بە حزبەوە لە نێوان حزبی شیوعیی چین و حزبە کوردستانییەکان، بەتایبەت حزبە فەرمانڕەواکان. ئەم پەیوەندییە لەو کاتەوە بەهێزتر بوو کە کونسوڵخانەی گشتیی چین لە ساڵی ٢٠١٤ لە هەولێر کرایەوە. بەڵام بەس کردن بەم کەناڵە تەنها چیتر وێنەی تەواوی دیمەنەکە نابینێت، چونکە پێکین لە ساڵانی دواییدا ئامرازی هاوتەریبی گەشە پێداوە کە کاریگەرییەکەی لە نوخبەی ڕێعی-مشەخۆری فەرمانڕەوا زیاتر بۆ توێژە کۆمەڵایەتی و گەنجە فراوانتر دەگەیەنێت، لە گۆڕانکارییەکدا کە شایەنی خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانەی تایبەت بە خۆیەتی.
لەگەڵ ئەو سەردانە حزبییانەی کونسوڵخانەی چین بەردەوام ڕێکیان دەخات بۆ شاندی حزب و پارێزگا کوردستانییەکان بۆ بەشداریکردن لە خولی ڕاهێنان لە ناو چین، پێکین ئامادەبوونێکی دامەزراوەییی ڕاستەوخۆی لە هەرێمدا پێکهێنا کە ئامانجی بوارە کولتووری و فیکرییەکەیە: لەوانە «ناوەندی دیواری چین» و «ناوەندی توێژینەوەی دەستپێشخەرییی شارستانییەتی جیهانی» کە کونسوڵخانەی چین لە هەولێر دایمەزراندوون، لەگەڵ کردنەوەی ناوەندی فێرکردنی زمانی چینی لە هەرێمدا، و ڕێکخستنی گەشت و سەردانی مەیدانیی گەنجانی کوردستان بۆ چین. ئەم ئامرازانە، لە گوتاری فەرمیی چینیدا، لە ژێر چەتری «دەستپێشخەرییی شارستانییەتی جیهانی» و ڕوانگەی «کۆمەڵگەی چارەنووسی هاوبەشی مرۆڤایەتی» دێن کە پێکین وەک جێگرەوەیەکی شارستانیی نا-ڕووبەڕووبوونەوە بۆ گوتاری ڕۆژئاوایی بانگەشەی بۆ دەکات.
لە ڕوانگەیەکی ڕەخنەگرانەوە، نابێت ئەم فراوانبوونە وەک پاشەکشە لە لۆژیکی چینایەتی بخوێندرێتەوە کە ئامادەبوونی چینی بەڕێوە دەبات، بەڵکو وەک پەرەپێدانی ئەو لۆژیکە: ناوەندەکانی زمان و فیکر و گەشتی گەنجان کارکردی دروستکردنی توێژێکی تەکنیکی و هزری گەنج جێبەجێ دەکەن، کە لە ڕووی زمان و زانیارییەوە ئامادەکراوە بۆ ئەوەی لە داهاتوودا بچێتە ناو تۆڕەکانی بازرگانی و وەبەرهێنانی چینی، و لەم توێژەدا ئاشنایەتییەکی کولتووری لەگەڵ چین بەرهەم دەهێنن کە بوونی ئابووریی بەرفراوانبووی لە هەرێمدا ئاسایی دەکاتەوە، بە شێوەی کارکردی پڕۆگرامەکانی ئاڵوگۆڕی زانکۆیی ئەمریکی، هەرچەندە لە گوتاردا جیاوازن: لە کاتێکدا ئامرازی ئەمریکی بە زمانی بەهای دیموکراتی و مافەکانی مرۆڤ پێشکەش دەکرێت، ئامرازی چینی بە زمانی شارستانییەت و گەشەی هاوبەش و ئاڵوگۆڕی کولتووریی بێلایەن لە ڕواڵەتدا لە سیاسەت پێشکەش دەکرێت، کە وای لێدەکات لای خودی نوخبەی فەرمانڕەوا کەمتر هەستیار بێت، چونکە هیچ هەڕەشەیەک بۆ سەر شەرعیەتی سیاسیی خۆیان تێیدا نابینن بەو شێوەیەی کە گوتارەکانی کۆمەڵگەی مەدەنیی ڕۆژئاوایی هەندێک جار هەڵیدەگرن.
بەمەش مۆدێلی چینی لە کوردستان دوو ڕێگایی دەبێت: پەیوەندییەکی حزبی-نوخبەییی ڕاستەوخۆ کە گەرەنتییە سیاسی و ئابوورییە گەورەکان دابین دەکات (گرێبەستەکان، وەبەرهێنانەکان، ئیمتیازاتی چوونە ناو بازاڕ، کە لە ڕێگەی گونجانی بەرژەوەندییەکانەوە لەگەڵ نوخبەی ڕێعی-مشەخۆری فەرمانڕەوادا تێدەپەڕن)، لەگەڵ ڕێگایەکی کۆمەڵایەتی-کولتووریی سەرهەڵدەر کە نەوە گەنجەکان ئامانج دەگرێت لە ڕێگەی زمان و بەخش و سەردانەکانەوە، کە بە شێوەیەکی هەنگاوبەهەنگاو کادیری ناوخۆیی ئامادە دەکات کە لە ڕووی کولتووری و ئابوورییەوە دڵسۆزی چین بن، بەبێ ئەوەی واز لە سیما پراگماتیکی و بێ مەرجی سیاسییەکەی بهێنێت کە لەو مەرجدانانی چاکسازیی دامەزراوەیی یان بەهاییە جیای دەکاتەوە کە زۆرجار هاوەڵی ئامرازی ڕۆژئاوایی-ئەمریکییە.
لافاوکردنی بازاڕەکانی هەرێم بە کاڵای دروستکراوی چینی، سەرەڕای سنوورداربوونی هەناردەکردنی کوردستان بۆ چین، نەخشێکی پاشکۆیەتی ئاشکرا دەکات کە دەتوانرێت لە ڕێگەی ئامرازەکانی تیۆری پاشکۆیەتی و سیستەمی جیهانی (ناوەند و پەراوێزەکانەوە) بخوێنرێتەوە: لەبری ئەوەی ئەم ئاڵوگۆڕە بەشداری لە گەشەپێدانی هێزە بەرهەمهێنەرە ناوخۆییەکان یان پیشەسازیی جێگرەوە لە ناو هەرێمدا بکات، شوێنی کوردستان وەک بازاڕێکی بەکاربەری پەراوێز بۆ کاڵای بەرهەمهێنراو لە ناوەندی ئابووریی بەرزبووەوە قووڵتر دەکاتەوە، بەبێ لەبەرچاوگرتنی ئەو سیفەتە «سۆسیالیستییە»ی گوتاری فەرمیی چینی بەرزی دەکاتەوە، چونکە جووڵەی سەرمایە و لۆژیکی هەناردەکردنی کاڵا لێرەدا لە ڕووی پێکهاتەییەوە جیاوازییان نییە لە شێوازەکانی ئاڵوگۆڕی نایەکسان کە لە ڕووی مارکسییەوە لەمەر هەژموونی وەسف کراون. ئەم ئەنجامگیرییە ناگۆڕدرێت بە وەبەرهێنانە دواییەکانی کۆمپانیا چینییەکان لە هەندێک سێکتەری ژێرخانی هەرێمدا، کە هەموو گرێبەستەکانیان بەپێی مەرج و بەرژەوەندیی ئەم کۆمپانیایانە و بەرژەوەندیی نوخبەی ئۆلیگارشی- مشەخۆری فەرمانڕەوا جێبەجێ کراون. چونکە پرسیارەکان هێشتا کراوەن: چ جۆرە سەرمایەیەک دەچێتە ناو هەرێمەوە؟ لە کام سێکتەردا؟ چی دووبارە ڕێک دەخرێتەوە بەهۆی چوونەناوییەوە؟ کێ لەم پڕۆسەیە سوودمەند دەبێت؟ و چۆن وەبەرهێنانەکان بە دووبارە بەرهەمهێنانەوەی دەسەڵاتی ناوخۆیی دەبەسترێنەوە؟
ئەو بنەمایانەی دەبێت هێزێکی چەپگەر لێیانەوە دەست پێبکات بەرامبەر هێزی نەرمی ڕۆژئاوایی و چینی
ئەگەر لەبەشەکانی پێشوودا کارکردە چینایەتییەکەی هێزی نەرمی ڕۆژئاوایی-ئەمریکی و چینیی لە کوردستان مان شیکردەوە، ئەوا پرسیارە کردارییەکە لەبەردەممان وەک حزبی شیوعی ئەوەیە: چۆن حزب خۆی بەرامبەر خودی ئەکتەرە دەرەکییەکان جێگیر بکات، بەبێ ئەوەی بکەوێتە داوی ڕیزبەستن لەگەڵ یەکێکیان دژی ئەوی دیکە.
١. سەربەخۆیی بڕیاری چینایەتی
دەبێ حزبمان لە بەرژەوەندیی هیچیەک لەو دوو سەرمایەیە هەڵوەستە نەکات کە لە کوردستان ڕکابەریی یەکتر دەکەن، چ ڕۆژئاوایی چ چینی، بەڵکو لە بەرژەوەندیی چین و توێژە زەحمەتکێشەکانی گەلەکەمانەوە دەست پێدەکات: کرێکاران و جووتیاران و فەرمانبەرە سادەکان و بێکاران، کە داهاتی ڕێعی نەوتیان تەنها دڵۆپ دڵۆپ لە ڕێگەی تۆڕەکانی پاڵپشتیی حزبییەوە دەگاتێ. ئەمەش واتە ڕەتکردنەوەی ئەو هاوکێشە ساختەیەی کە هەندێک جار لە ناوخۆدا وەک تاکە هەڵبژاردەی بەردەست پێشکەش دەکرێت، واتە ڕیزبەستن یان لەگەڵ واشنتۆن وەک زامنی «جێگیری و دیموکراسی» یان لەگەڵ پێکین وەک هاوبەشێکی گەشەپێدەری «دەستێوەرنەدەر». چونکە هەردوو گوتارەکە، وەک پێشتر ڕوونمان کردەوە، کارکردێکی چوونیەک دەشارنەوە لە چەسپاندنی نوخبەی مشەخۆری ڕێعیی فەرمانڕەوادا، هەرچەندە ئامراز جیاوازە.
٢. پێداگرتن لەسەر مافی گەلەکەمان لە دیاریکردنی چارەنووسی خۆی وەک هەڵوێستێکی نیشتمانیی نەگۆڕ
هاتنی ئەم بنەمایە وەک یەکەم خاڵ لە بەرنامەی حزبەکەمان کە لە کۆنگرە یەک لە دوای یەکەکانیدا پەسەند کراوە، نیشانەی پێشینەییە نیشتمانییەکەیەتی. ئەمە تەنها لەبەر ئەوە نییە کە داواکارییەکی مللی بەرفراوانە، بەڵکو لەبەر ئەوەشە کە ئەزموونی مێژوویی ڕوونی کردووەتەوە مانەوەی کیانی هەرێم بەو شێوە سیاسییەی ئێستای ڕێگرە لە پەرەسەندنی ململانەی چینایەتی و کۆمەڵایەتی کە ئامانجی گەشەپێدانی گشتگیرە لە بەرژەوەندیی توێژە زەحمەتکێشەکانی گەلەکەمان: کرێکاران و جووتیاران و فەرمانبەرە سادەکان و بێکاران. ئەم خەباتە سەخت و بەردەوامە، کە شیوعییە کوردستانییەکان هەمیشە پێوەی پابەند بوون، پێویستی بە ڕۆڵیان هەیە لە فراوانکردنی بازنەی ئەو هێزانەی پشتگیریی ئەم داواکارییە دیموکراتی و ڕەوایە دەکەن لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، چونکە وەدەستهێنانی هەر هەنگاوێک لەم ڕێگەیەدا، لە ژێر سایەی شۆڤینیەتی سیستەمە هەنووکەییەکاندا، تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە پشتگیریی نێودەوڵەتییەوە. ئایا دەوڵەتی چین ئامادەیی هەیە ئەم جۆرە پشتگیرییە پێشکەش بکات؟
٣. مەرجدانانی هەر پەیوەندییەک لەگەڵ دەرەوە بە پێوەرەکانی شەفافیەت و بەرژەوەندیی گشتی
لەم قۆناغەدا کە هەرێمەکەمان پێویستی بە گەشەپێدانێکی گشتگیر هەیە، حزبمان دژایەتیی وەبەرهێنانی بیانی یان ئاڵوگۆڕی کولتووری ناکات لە خودی خۆیدا، بەڵام مەرجی ئەوە دادەنێت کە هەر پەیوەندییەکی ئابووری لەگەڵ دەرەوە، ئەمریکی بێت یان چینی، ملکەچی پێوەرگەلێک بکرێت کە خزمەتی زەحمەتکێشان بکەن، نەک نوخبەی نێوەندگیر، مشەخۆری ڕێعیی فەرمانڕەوا و سەرمایەی بیانی. ئەو پێوەرانەش ئەمانەن: ئاشکراکردنی تەواو گرێبەستەکانی نەوت و وەبەرهێنان و داهاتەکانیان، بەستنەوەی هەر وەبەرهێنانێک بە بەکارهێنانی دەستی کاری ناوخۆیی و مافە سەندیکاییەکانیان، و پشتگیریکردنی پەرەپێدانی بنکەیەکی بەرهەمهێنان و پیشەسازیی ناوخۆیی، لەبری ئەوەی کوردستان تەنها بێتە بازاڕێکی بەکاربەر بۆ کاڵای ئامادەکراو یان پاشکۆیەکی هەناردەکردنی وزەی خاو.
٤. کردنی دیموکراسیی پەرلەمانی و ئازادییەکان و مافەکانی مرۆڤ بە مەیدانێکی خەباتی ناوەندی لە خوارەوە
حزبمان وەک هێزێکی چەپگەر خەبات بۆ دیموکراسییەکی پەرلەمانیی ڕاستەقینە لە هەرێمدا كردوەتە ئەرکی خۆی، لە ڕێگەی هەڵبژاردنی ئازاد و دادپەروەرانەوە، و شکاندنی قۆڕخکاری دوو حزبە فەرمانڕەواکە بۆ دەسەڵات و ڕێع، و سەربەخۆیی دادوەری و ڕاگەیاندن، و دابینکردنی ئازادیی ڕێکخستنی سەندیکایی و حزبی و مافەکانی مرۆڤ. ئەمەش نەک وەک بەخشێک کە چاوەڕێی بکرێت لە پڕۆگرامەکانی «کۆمەڵگەی مەدەنی»ی بە ئەمریکی دارایی کراو، و نەک وەک کاروبارێکی ناوخۆیی لاوەکی، وەک گوتاری چینیی «بێلایەن لە ڕووی سیاسییەوە» پێی خۆشە مامەڵەی لەگەڵ بکات، بەڵکو وەک مەیدانێکی خەبات کە دەبێت لە خوارەوە، بە ڕێکخستنێکی سەربەخۆی خودی هێزی کاری زەحمەتکێش، بسەندرێت. تەنها بەم شێوەیە دیموکراسی لە ئامرازێکی هەژموونی ئایدیۆلۆژیی ئاڕاستەکراو لە دەرەوە دەگۆڕدرێت بۆ چەکێکی ڕزگاریی ناوخۆیی، کە زەحمەتکێشان و سەرجەم توێژەکانیتری گەل دەتوانن بەهۆیەوە شەفافیەت بەسەر ڕێعی نەوتدا بسەپێنن و نوخبەی فەرمانڕەوا بخەنە ژێر لێپرسینەوە، بەبێ لەبەرچاوگرتنی ئەوەی ئەم نوخبەیە لە ساتێکی دیاریکراودا لەگەڵ کام لەو دوو هێزە دەرەکییە هاوپەیمانیی بەستووە.
لێرەوە دەڵێین هەوڵەکانی ڕاکێشانی حزبمان بۆ گرتنەبەری بنەما فیکری و سیاسییەکانی دەوڵەتی چین، یان بانگەشەکردن بۆیان، ڕۆڵی حزب لە کۆمەڵگەی کوردستانیدا زیاتر لاواز دەکات. چونکە ئەم بنەمایە چینییانە جیاوازن لەگەڵ بنەما سیاسییەکانمان کە لە بەرنامەی سیاسیی حزبەکەمان بۆ قۆناغی ئێستا هاتوون، و هەندێکیان دژایەتییان دەکەن، بەتایبەت لە بواری داواکارییەکانمان بۆ ئازادییەکان و مافەکانی مرۆڤ و سەربەخۆیی دادوەری و ڕاگەیاندن، و دڵنیابوونەوە لە ئازادیی ڕێکخستنی سەندیکایی و حزبی ... هتد.
ئەم بنەمایانە وەک تەونێکی دابەشنەکراو دەمێننەوە: سەربەخۆیی بڕیاری نیشتمانیی کوردستانی بەرامبەر دەرەوە ناتەواو دەمێنێتەوە ئەگەر لە ناوخۆی وڵاتدا باڵادەستیی نوخبەی مشەخۆری ڕێعی بەسەر بڕیارەوە بە دیموکراسییەکی ڕاستەقینە نەشکێنرێت. هەروەها خودی خەباتی دیموکراتی لاواز و لەژێر هەڕەشەدا دەمێنێتەوە ئەگەر بە توندی بەرگری لە کیانی سیاسیی هەنووکەیی نەکرێت و بەرەو کیانی ئاواتخوازراو پەرەی پێنەدرێت، ئەو کیانەی کە چوارچێوەیەک دابین دەکات بۆ ئەوەی ئەم ململانە لەناویدا بەرەو پێشەوە ببرێت.
